جرأت کن بفهمی! · Dare to understand!
آپارتاید جنسیتی در افغانستان
از سال ۲۰۲۱ به این سو، زنان و دختران افغانستان گام به گام از مکتب‌ها، پوهنتون‌ها، محل‌های کار و زندگی عمومی رانده شده‌اند. چرا اکنون بسیاری آن را آپارتاید جنسیتی می‌نامند — و چرا جهان نباید چشم بپوشد.
در هیچ کشور دیگری در جهان، دختران به حکم قانون از رفتن به مکتب متوسطه منع نشده‌اند. از زمانی که طالبان در آگست ۲۰۲۱ دوباره به قدرت بازگشتند، زنان و دختران افغانستان، فرمان به فرمان، تقریباً از همه بخش‌های زندگی عمومی رانده شده‌اند. کارشناسان حقوق بشر، فعالان زن افغانستانی و بسیاری از دولت‌ها اکنون این نظام را با واژه‌ای توصیف می‌کنند که روزگاری درباره افریقای جنوبی به کار می‌رفت: آپارتاید — نه بر پایه نژاد، بلکه بر پایه جنسیت.
از ۲۰۲۱ تا کنون چه رخ داده است
محدودیت‌ها یکباره نیامدند. گام به گام آمدند و هر کدام واکنش جهان را می‌آزمود:
- دختران از سال ۲۰۲۱ از مکتب متوسطه محروم شده‌اند؛ بازگشایی وعده‌داده‌شده در مارچ ۲۰۲۲ در همان صبحی که مکتب‌ها باید باز می‌شدند لغو شد.
- در دسمبر ۲۰۲۲، زنان از پوهنتون‌ها و از کار در نهادهای کمک‌رسانی ملی و بین‌المللی منع شدند؛ این ممنوعیت بعدها به کار برای سازمان ملل متحد نیز گسترش یافت.
- زنان از پارک‌ها، جمنازیوم‌ها و حمام‌های عمومی منع شده‌اند و آرایشگاه‌ها در سال ۲۰۲۳ بسته شدند.
- زنان بدون محرم نمی‌توانند به سفرهای دور بروند.
- قانونی در سال ۲۰۲۴ زیر نام «امر به معروف و نهی از منکر» زنان را ملزم می‌سازد که در جای‌های عمومی روی و بدن خود را بپوشانند و صدای آنها در جمع را چیزی می‌داند که باید پنهان بماند.
- زنان همچنین از انستیتوت‌های آموزش طب و نرسنگ کنار گذاشته شده‌اند و یکی از آخرین راه‌های باقی‌مانده آموزش نیز بسته شد.
چرا «آپارتاید»؟
آپارتاید در افریقای جنوبی نظامی از قوانین بود که مردم را بر پایه نژاد از هم جدا می‌کرد و یک گروه را از حقوق بنیادین در آموزش، کار، رفت‌وآمد و زندگی سیاسی محروم می‌ساخت. آنچه در افغانستان رخ می‌دهد همان ساختار را دارد، اما درباره زنان: یک نظام حقوقی که طراحی شده تا نیمی از جمعیت را جدا، فرودست و خاموش نگه دارد. این واژه آگاهانه به کار می‌رود تا نشان دهد که این مجموعه‌ای از محدودیت‌های پراکنده نیست، بلکه یک نظام سازمان‌یافته سلطه است.
در قوانین بین‌المللی کنونی، آپارتاید بر پایه نژاد تعریف شده و آپارتاید جنسیتی هنوز به عنوان یک جرم جداگانه فهرست نشده است. زنان افغانستان و حقوق‌دانان بین‌المللی برای به رسمیت شناختن آن کارزار کرده‌اند تا چنین نظامی بتواند به نام واقعی‌اش خوانده و پیگرد شود.
کشوری که دخترانش را از آموختن منع می‌کند، از آنها حفاظت نمی‌کند. آینده آنها — و آینده خودش — را می‌دزدد.
گام‌هایی به سوی عدالت
در ۸ جولای ۲۰۲۵، دادگاه بین‌المللی جزایی (ICC) حکم بازداشت رهبر طالبان، هبت‌الله آخندزاده، و قاضی‌القضات آنها، عبدالحکیم حقانی، را صادر کرد و اعلام نمود که دلایل معقولی وجود دارد که آنها مسئول جنایت علیه بشریت از نوع آزار و اذیت بر پایه جنسیت هستند. این لحظه‌ای مهم بود: نخستین بار که یک دادگاه بین‌المللی به طور رسمی آزار جنسیتی در افغانستان را جنایتی با این درجه از جدیت نامید. حکم بازداشت به تنهایی زندگی را در کابل تغییر نمی‌دهد، اما روشن می‌سازد که اینها انتخاب‌های فرهنگی قابل احترام نیستند؛ جنایت‌اند.
نه فرهنگ، نه ایمان
طالبان سیاست‌های خود را به نام دین و سنت افغانی توجیه می‌کنند. اما تاریخ افغانستان داستان دیگری می‌گوید. زنان افغانستان درس خوانده‌اند، تدریس کرده‌اند، داکتر بوده‌اند و در پارلمان خدمت کرده‌اند. بسیاری از کشورهای مسلمان‌نشین بدون هیچ پرسشی دختران را آموزش می‌دهند. آنچه رخ می‌دهد نتیجه ناگزیر ایمان یا فرهنگ نیست؛ انتخابی سیاسی از سوی گروهی است که از دین برای توجیه کنترل استفاده می‌کند. نپذیرفتن این توجیه، بخشی از ایستادن در کنار زنان افغانستان است.
چه می‌توانیم بکنیم
- پیوسته درباره آن سخن بگوییم تا جهان به آن عادت نکند.
- از آموزش زیرزمینی و آنلاین دختران افغانستان پشتیبانی کنیم.
- صدای خود زنان افغانستان را، در داخل و بیرون کشور، بلندتر بسازیم.
- دولت‌ها را زیر فشار بگذاریم تا روابط خود را با رژیمی که بر آزار جنسیتی بنا شده عادی نسازند.
- هر جا با این ایده روبرو شدیم که حقوق زنان کالایی وارداتی از غرب است و نه یک حق جهان‌شمول انسانی، آن را به چالش بکشیم.
زنان افغانستان از مقاومت دست نکشیده‌اند: پنهانی درس می‌خوانند، در صنف‌های مخفی تدریس می‌کنند و با وجود خطر سخن می‌گویند. کمترین کاری که بقیه ما می‌توانیم بکنیم، این است که خاموش نمانیم.
برای مطالعه بیشتر
در همین سایت:
منابع و مطالعه بیشتر:
این نوشته را به انگلیسی بخوانید (English) ←
