جرأت کن بفهمی! · Dare to understand!
چرا حقوق بشر جهان‌شمول است
«حقوق بشر ایده‌ای غربی است که با فرهنگ ما سازگار نیست.» این ادعا اغلب از سوی صاحبان قدرت مطرح می‌شود. اینجا توضیح می‌دهیم چرا نادرست است — و واقعاً از چه کسی حفاظت می‌کند.
هر بار که در افغانستان، ایران یا بسیاری از کشورهای دیگر سخن از حقوق بشر به میان می‌آید، یک پاسخ بارها و بارها شنیده می‌شود: اینها ارزش‌های غربی‌اند که از بیرون تحمیل شده‌اند و با دین و فرهنگ ما سازگار نیستند. این استدلال مانند دفاع از هویت بومی به گوش می‌رسد. در عمل، تقریباً همیشه از سوی کسانی مطرح می‌شود که قدرت را در دست دارند — و تقریباً هرگز از سوی کسانی که زیر آن قدرت رنج می‌برند.
اختراعی غربی نیست
اعلامیه جهانی حقوق بشر در ۱۰ دسمبر ۱۹۴۸ از سوی مجمع عمومی سازمان ملل متحد تصویب شد و هیچ کشوری علیه آن رأی نداد. نویسندگانش از سنت‌های گوناگون بودند. در میان آنها پنگ‌چون چانگ از چین بود که اندیشه‌های کنفوسیوسی را وارد بحث کرد، شارل مالک از لبنان، و هانسا مهتا از هند که تغییر عبارت «همه مردان آزاد و برابر زاده می‌شوند» به «همه انسان‌ها آزاد و برابر زاده می‌شوند» به او نسبت داده می‌شود. افغانستان از جمله کشورهایی بود که به آن رأی موافق داد.
بسیاری از ایده‌های پشت حقوق بشر — اینکه حاکمان باید عادل باشند، که ناتوانان سزاوار حفاظت‌اند، که هر انسان کرامتی دارد — در فلسفه‌ها و سنت‌های دینی سراسر جهان دیده می‌شوند. کاری که اعلامیه کرد، بیان روشن آنها و به کار بستن‌شان برای همه بود.
مشکل نسبی‌گرایی فرهنگی
نسبی‌گرایی فرهنگی بر این باور است که ارزش‌ها را فرهنگ‌ها می‌سازند و هیچ فرهنگی نمی‌تواند درباره فرهنگ دیگر داوری کند. این دیدگاه بینشی درست در خود دارد: باید فروتن باشیم، از خودبزرگ‌بینی دوری کنیم و زمینه جوامع دیگر را بفهمیم. اما به عنوان نظریه‌ای درباره حقوق، به سه دلیل شکست می‌خورد:
- فرهنگ‌ها یک صدا نیستند. درون هر فرهنگ اختلاف نظر وجود دارد. وقتی یک دختر افغانستانی می‌خواهد به مکتب برود و دولتش منع می‌کند، کدام یک نماینده «فرهنگ افغانی» است؟
- از قدرتمندان حفاظت می‌کند. کسانی که «فرهنگ ما» را تعریف می‌کنند معمولاً حاکمان، روحانیان و مردان مسن‌اند — همان کسانی که از وضع موجود سود می‌برند.
- نمی‌تواند پیشرفت را توضیح دهد. اگر ارزش‌های هر فرهنگ به یک اندازه معتبر باشند، پس پایان دادن به برده‌داری یا ازدواج کودکان بهبودی نبود، فقط یک تغییر بود.
از کسی که حقوقش پایمال می‌شود بپرسید که آیا حقوق بشر ایده‌ای بیگانه است. پاسخ به ندرت «بلی» است.
چه چیزی حقوق را جهان‌شمول می‌سازد
حقوق بشر جهان‌شمول است چون آنچه از آن حفاظت می‌کند جهان‌شمول است. هر انسان می‌تواند درد و ترس را احساس کند؛ هر انسان می‌تواند بیندیشد، بیاموزد و دوست بدارد؛ هر انسان می‌تواند زندانی، خاموش یا تحقیر شود. حق شکنجه نشدن به ملیت بستگی ندارد. آرزوی آموختن غربی نیست. آرزوی یک مادر برای اینکه دخترش امن و باسواد باشد، در کابل همان است که در ملبورن.
توافق‌نامه‌های بین‌المللی بارها این را تأیید کرده‌اند. اعلامیه وین در سال ۱۹۹۳، که نمایندگان کشورهایی از همه مناطق جهان تصویب کردند، اعلام کرد که همه حقوق بشر جهان‌شمول، تقسیم‌ناپذیر و به هم وابسته‌اند.
وقتی دین علیه حقوق به کار می‌رود
برخی دولت‌ها اعلامیه‌های جایگزینی پیشنهاد کرده‌اند که حقوق بشر را زیر قانون دینی قرار می‌دهند. مشکل روشن است: اگر حقوق را بتوان با یک تفسیر خاص از کتاب مقدس لغو کرد، دیگر اصلاً حق نیستند — اجازه‌هایی هستند که کسانی که تفسیر را در اختیار دارند می‌دهند یا پس می‌گیرند. حقوق جهان‌شمول دقیقاً برای حفاظت از افراد در برابر چنین قدرتی وجود دارند، از جمله قدرتی که به نام خدا اعمال می‌شود.
نتیجه‌گیری
احترام به فرهنگ‌های دیگر مهم است. اما احترام به فرهنگ هرگز نمی‌تواند به معنای پذیرفتن ستم بر زنان، اقلیت‌ها یا مخالفان درون آن باشد. حقوق بشر از آنِ انسان‌هاست، نه دولت‌ها، سنت‌ها یا ادیان. همین است که آن را جهان‌شمول می‌سازد — و همین است که دفاع از آن را در همه جا ارزشمند می‌کند.
برای مطالعه بیشتر
در همین سایت:
منابع و مطالعه بیشتر:
این نوشته را به انگلیسی بخوانید (English) ←
