سکولاریزم چیست — و چه نیست

در بخش بزرگی از جهان اسلام، از جمله افغانستان، واژه «سکولار» تقریباً مانند یک دشنام به کار می‌رود. به عنوان توطئه‌ای بیگانه علیه اسلام، مترادف خداناباوری یا بی‌اخلاقی معرفی می‌شود. این بدفهمی برای کسانی که به نام دین حکومت می‌کنند سودمند است، چون هر خواستی برای جدایی دین از دولت را مانند حمله به خود ایمان جلوه می‌دهد. ارزش دارد روشن کنیم که سکولاریزم واقعاً به چه معناست.

سکولاریزم به چه معناست

سکولاریزم در اصل یک اصل سیاسی است با دو بخش:

• جدایی: دولت بر پایه هیچ دینی حکومت نمی‌کند و نهادهای دینی دولت را در اختیار ندارند.
• برابری: شهروندان صرف‌نظر از دین یا بی‌دینی‌شان حقوق و وظایف یکسان دارند.

یک دولت سکولار به مردم نمی‌گوید چه باور داشته باشند. قوانین را به این دلیل که یک کتاب مقدس فرمان داده نمی‌سازد؛ قوانین را از راه استدلال عمومی می‌سازد که همه شهروندان، از هر دینی، بتوانند آن را بفهمند و درباره‌اش بحث کنند.

سکولاریزم چه نیست

خداناباوری نیست.

خداناباوری یک باور شخصی درباره خداست. سکولاریزم یک سازوکار سیاسی درباره دولت است. بسیاری از باورمندان پرهیزگار سکولارند، چون می‌دانند دولتی که امروز می‌تواند یک دین را تحمیل کند، فردا می‌تواند دین دیگری را تحمیل کند. اقلیت‌های دینی، به ویژه، اغلب از نیرومندترین پشتیبانان حکومت سکولار بوده‌اند.

دشمنی با دین نیست.

دولت سکولار از آزادی عبادت، ساختن عبادتگاه‌ها، آموزش دین به فرزندان و بیان دیدگاه‌های دینی در جامعه حفاظت می‌کند. آنچه اجازه نمی‌دهد، استفاده از قدرت دولت برای تحمیل دین بر دیگران یا مجازات کسانی است که آن را ترک می‌کنند یا درباره‌اش می‌پرسند.

نبود اخلاق نیست.

جوامع سکولار قانون، اخلاق و تصور نیرومندی از درست و نادرست دارند. آنها این را بر خرد، حقوق بشر و بهزیستی شهروندان بنا می‌کنند، نه بر یک وحی خاص. همان‌گونه که بسیاری از صلح‌آمیزترین و کم‌فسادترین کشورهای جهان نشان می‌دهند، اخلاق وقتی دولت دیگر دین را تحمیل نکند فرو نمی‌پاشد.

سکولاریزم از باورمندان نمی‌خواهد ایمان خود را رها کنند. تنها می‌خواهد که هیچ کس مجبور نشود بر پایه ایمان کس دیگری زندگی کند.

چرا سکولاریزم از همه حفاظت می‌کند

وقتی دین و دولت یکی شوند، پرسش این می‌شود: دینِ چه کسی، و تفسیرِ چه کسی؟ سنی یا شیعه؟ کدام مذهب فقهی؟ کدام ملا؟ نتیجه تقریباً همیشه این است که یک گروه حکومت می‌کند و دیگران رنج می‌برند — و مخالفان درون گروه حاکم نیز رنج می‌برند. سکولاریزم این کشمکش را از سیاست بیرون می‌برد. هیچ کس قدرت تحمیل ایمان خود را به دست نمی‌آورد، پس هیچ کس لازم نیست از تحمیل آن بر خود بترسد.

سکولاریزم و آینده افغانستان

افغانستان کشوری با قومیت‌ها، زبان‌ها و سنت‌های دینی گوناگون است. دهه‌ها جنگ تا اندازه‌ای با ادعاهای رقیب برای حکومت به نام خدا دامن زده شده است. یک دولت سکولار و کثرت‌گرا — که حقوق برابر را برای زنان و مردان، سنی و شیعه، باورمند و ناباور تضمین کند — تهدیدی برای هویت افغانستانی نیست. شاید تنها چارچوبی باشد که در آن همه افغانستانی‌ها سرانجام بتوانند در صلح در کنار هم زندگی کنند.

برای مطالعه بیشتر

در همین سایت:

• دین و دولت: درس‌هایی از تاریخ
• آزادی وجدان: حقی که زیربنای همه حقوق است

منابع و مطالعه بیشتر:

• Secularism (Wikipedia)

این نوشته را به انگلیسی بخوانید (English) ←